Ish studenti i gazetarise...shume vite me pare.

Dita e sotme shtatzene. Nje shtatzani e çuditeshme sepse nuk lind kurre nje qenie e vetme por pjese te saj qe japin pershtypjen e nje vazhdimesie pa fund. "Et tibi manga satis" (mjaft e madhe per ju) thote Virgjili, pikerisht, mjaft e madhe per ju sa te diskutoni per te e me te.

Përse Kadare e ka të vështirë çmimin Nobël, pse jo të pamundur?

E kam fjalën per shkrimin e Artan Mullajt. Çfarë më bëri përshtypje ishin gjëmimet e tij që ngriheshin aq lart sa përfshinin thuajse gjithë popullin shqiptar. Në këtë rast them se është ai që mllefon kundër shqiptarëve edhe për faktin se më duket e habitëshme që shqiptarët të shfryjnë mllefin e tyre ndaj Kadaresë. Nuk e di nëse ka kaq “armiq kaq të betuar”, edhe sikur të pranojmë për të vërtetë diçka të tillë, padyshim janë të çarmatosur. Të paktën për të penguar dhënien e çmimit Nobel, do të thosha se kanë çelësat e kashtës. Përpos dashakeqësisë, Kadare hyri në listë. Pra kjo hedh posht mëtimet. Nëse dikush thotë se Kadarenë e propozuan të tjerët, atëhere këta dorëzanës, të huaj ndoshta? pse nuk e çuan punën e tyre deri në fund? Pra, kushdo që e ka inat, kushdo që nuk e do, dështoi. Është kumti i parë që Artan Mullaj dhe të tjerë nuk patën largpamësinë ta zbërthejnë apo bënë sikur nuk e kuptuan sepse u duhet një kokë turku për të prerë.                             

Kush e jep çmimin Nobël?

Përgjigja është afërmenç. Komisioni pranë Akademisë Suedeze të Stokholmit. Dhe jepet vetëm “për punime intelektuale që i përkasin një shtrirjeje të gjerë... si dhe atij që do të ketë bërë në literaturë diçka po aq të shquar në kuptimin ideal.”. Pra është tepër e kushtëzuar dhe domosdoshmërisht e respektuar. A mund të zbatohet? Më drejtpërdrejt; a dredhon kjo Akademi? Ndoshta. Ndoshta edhe gabon, ndoshta edhe nuk është e paanëshme, ndoshta ka pëlqimet e veta, ndoshta i hap shteg dikujt dhe ia mbyll një tjetri mbi bazë vlerësimesh vetiake ose rrethanash politike. Të interesuarit le t’i kërkojnë. Por nuk duhet mohuar se njëmijë arsyet mbijnë dhe pleksen vetëm rreth Akademisë e jo jashtë mureve të saj. Atëhere ç’kërkojnë këta kalemxhinj që nëpërkëmbin popullin dhe nuk i drejtohen Akademisë me kritika, be e rrufe? Ç’hyjnë shqiptarët këtu?

Historikisht ka mjaft fakte nga Bashkimi Sovjetik për të rrëzuar posht çdo mëtim injorantësh se mund të pengosh dhënien e çmimit Nobel me letra alla Jovan Breg. Realisht është një fyerje për Akademinë. Sikur këta fansa ta njihnin dhe interpretonin drejt, psh vetëm një pasazh nga Dimri i vetmisë së madhe, atëhere nuk do tu kishte kaluar pa u vënë re një fakt. Ai i dhënies së çmimit Nobel shkrimtarit Boris Pasternak. U organizuan protesta anë e kend BS kundër. Mgjt Akademia ia dha çmimin Pasternakut, ia dha Solzhenicinit, ia dha Shollohovit edhe pse BS ishte një superfuqi dhe nuk ishte e lehtë t’i dilje kundër. Nuk e penguan as protestat popullore të hapura, shkrimet e intelektualëve, manifestimet e studentëve, kolektivat e uzinave e fabrikave, kolkozianët etj. JO. Asnjë nuk u përfill. Atëhere, a nuk u shkon ndërmend pyetja: Kur nuk mundi BS të pengonte, BS një superfuqi, si mund ta bënin disa shqiptarë?

Çfarë e ndan Kadarenë nga shkrimtarët disidentë?

Të gjithë këta nobelistë kanë kritikuar në veprat e tyre hapur rregjimin e mëparshëm, pa marrë parasysh pasojat. Dhe vuajtën burgje e internime në kamp përqendrimi. Madje Solzhenicinit iu hoq edhe e drejta e botimit, përveç burgut edhe e drejta e autorësisë. Por ata vazhduan të shkruajnë e ta thonë të vërtetën edhe ilegalisht. “Arqipelagu gulag” i Solzhenicinit u botua jashtë ilegalisht. Po citoj diçka që e ka shkruajtur më 1974 disa orë para një arrestimi të rradhës.

"Nuk jemi thirrur për të zbritur në shesh, nuk jemi pjekur ende për të kumtuar me zë të lartë të vërtetën, për të thirrur çfarë mendojmë. Nuk janë gjëra për ne, na trembin. Por ama nuk pranojmë të themi atë që nuk e mendojmë”

Krahasojeni me letrën dërguar Nexhmije Hoxhës nga Kadare.

Kaq do të mjaftonte për të mos ngritur në rang akuza të shëmtuara. Por kjo vlen për njerëz me arsye, jo për fansa. Pikërisht fansa. Fansat e Kadarese. Nuk janë admirues të thjeshtë, lexues që u pëlqen të shfletojnë literaturën e tij, janë pikërisht fansa. Veprojnë si të tillë. (Fan – fans vjen nga fanatik. Mund të jetë si një i vetëm ashtu edhe turmë. I bashkon verbëria. Priren drejt një ideje apo personi, me një ngazëllim të jashtzakonshëm, e njëherësh tregohen të padurueshëm (intolerantë) ndaj kujtdo që ka mendim ndryshe. Rëndom përfundon në dhunë e si e tillë duhet kuptuar edhe ajo e fjalës.) Shembull i qartë është shkrimi i Artan Mullajt që akuzon individë, grup individësh pse jo gjithë shqiptarët, si shkaktarë që Kadare nuk e merr çmimin Nobel. Nënkuptimi. Akademia do, s’duan shqiptarët. Ndryshe i thonë: I zoti e shet, tellalli (shqiptarët) s’e jep.  

Kjo akuzë gjithpërfshirëse është kur ai u përmend shqiptarëve se dikur, në kohën e monizmit, e kanë lexuar të gjithë. E vërtetë, por në kohën e monizmit ama, kur çfarë të afrohej ishte çfarë të afrohej dhe jo çfarë kishe dëshirë ti të lexoje. Pas ndryshimeve të sistemit, shqiptarët patën një vizion 360 gradë, në rreth, pra nuk ishin më të detyruar të lexonin Kadarenë apo Agollin, apo iksin e ipsilonin. Apo tu drejtohej rrugëve klandestine sikundër bënte autori i këtij shkrimi me dy shokë të tij. Tashmë u njohën me një literaturë të shumllojëshme që dilte nga caqet e realizmit socialist. Pasoja? Do të fironin patjetër lexuesit sepse pasioni i tyre u shpërngul në autorë e zhanre të reja jo vetëm për kërshëri por edhe pse e gjetën veten aty këtu. Kjo është bukuria e artit dhe letërsisë.

Kadare, ishte oportunist dhe bashkpuntor.

Lëvizte midis këtyre dy qendrimeve. Herë ashtu dhe herë kështu, kush t’i siguronte më shumë përfitim. Gabimi më i madh i tij ishte kur mendoi se i ishin mohuar meritat dhe asnjëherë nuk i shkoi mendja te e kundërta, që i ishin njohur më shumë nga sa i takonin. Mbi bazën e këtij mbivlerësimi vetiak, duke gjetur edhe sedërpërkëdhelës, përpunoi idenë e çmimit Nobël. Por pengesë ishte karriera e tij si shkrimtar, e filluar dhe e arritur në pikat më të larta të saj, pikërisht në sistemin e mëparshëm me të cilin ai nuk mund t’i lante duart si Pont Pilati. Pengesë kjo e pakapërcyeshme. Mund vetëm t’i vihej rrotull. Gjë që në vetvete është përçmuese. Kadare i shndërroi edhe kritikat më të vogla si një domethënie e kundërvënies ndaj regjimit. Mjafton të lexosh veprat e tij, të botuara, për të fshirë çdo dyshim. Mjafton të lexosh pohimet e tij në letra dërguar “lart” ndër to ajo drejtuar Nexhmije Hoxhës ku thekson se atë e bëri shkrimtar PPSh dhe socializmi se pa to nuk do të ishte gjë. Mjafton të kujtojmë që ishte kandidat i KQ të Partisë dhe gëzonte privilegje që për të tjerët ishin ëndra me syhapur. Të gjitha këto janë një e vërtetë që nuk mbulohet kaq lehtë për të mos thënë kurrë.

Ndonjë mendimi naiv se ç’të bënte, të futej në burg? Unë nuk mund të them gjë: Zgjedhjet i bëri Kadare dhe pasojat janë këto. Nuk mund t’i mohojë e duhet t’i pranojë për hir të sëvërtetës. E këto zgjedhje gjithmonë ishin oportuniste edhe pse rrallëherë pati nevojë sepse gjithmonë vepra e tij ishte ajo e një bashkpunëtori dhe ndihej krenar. Përse nuk e mban krenarinë?

Mendim

Nuk është arti që kërkon të rrafshojë dallimet e njerzve, janë njerzit që e gjykojnë qiellin nën një ombrellë.

Remo Koçiu

Rivoluzione sessuale...

Rivoluzione sessuale, altrimenti detto la figa in autostop.

Brashnjat

Ditën që u varros fqinji i katër portave më tutje, nga qielli u varën litarë shiu sikur të qe një shkurtim rruge për tu ngjitur drejtpërdrejt lart pa pritur ato dyzet ditë të mallkuara që do ta zgjatnin vuajtjen e tij. Pasi të mbrrinte retë duhej t’i shpaloste si vela anijeje dhe më pas të merrte udhëtimin drejt pafundësisë. Ndërsa rënkuesit duke pasur secili një shiunza mbi kokë, nga lart, dukeshin si nyje që perit i bëhet në fund, kështuqë ata ngecin mbi dhe’ derisa kur vdekja si një majë gjilpëre të hapë një vrimë tejpërtej. Kush kalon mbetet andej. Të nesërmn kështu, çdo ditë kështu. E njëjta lojë. Por ajo nuk mërzitet. Kjo nyje, ndryshe quhej edhe varr. Ai, nën shiunza, mbrojti vetëm kokën dhe gjysmën e trupit, ndërsa këpucët e thithën gjithë lagështinë dhe u rënduan aq sa pas varrimit e më tej deri në të ngrysur i hoqi zvarrë. Ishin të blera për pak lekë te grumbulli i të përdorurave. Këmbët iu qullosën, por u ngushëllua kur mendoi fqinjin e tij dhe tha ka më keq përsa i vdekur por e pati zili për këpucët e tij të reja që mesiguri i veshi për çdreq udhëtim të fundit drejt Zotit sikurse tha prifti. Në të errur, ndjeu të ftohtë. Në mbrëmje, këmbët i gjeti mavi dhe atëhere dyshimi se kush është më keq i shkaktoi dhimbje. Duhet të shkoj te mballomatari, i tha vetes... mballomatar...ta mbush gojën. Veçanërisht kur ke uri duhet të shqiptosh sa më shumë fjalë të tilla, (thuajse magjike) kështu goja mashtron stomakun dhe ky urinë... Nuk shkoi as të nesërmen, as të pasnesërmen, nuk shkoi dy o tre javë me rradhë derisa një darkë, pasi piu një tas me çaj të nxehtë, një lugë sheqer dhe pak bukë, të gjitha me kursim derisa të vijë rradha e pensionit, gjysma e të cilit ishte lënë peng rrugës duke e shënuar emrin në listë. Pas darke ndodhi diçka që as vetë nuk di ta shpjegojë nëse është budallallëk apo jo. Për të qeshur e për të qarë. Djali i fqinjit të vdekur i trokiti në derë dhe i tha se të nesërmen kemi të dyzetat e babait. Atij i shpëtoi një klithmë e ngjizur në dy fjalë “gëzohem shumë”... Tjetri i shqeu sytë sikur kërkoi të shquante diçka më tepër se ç’lejonte verdhërima e një llambe tridhjetë wat që kishte më shumë fat sepse mbetej e re deri në vdekje. Tridhjetëwat. Shqiptoi një natën e mirë dhe pa humbur sekondë iku. Me siguri po qeshte sepse sa kohë që shpëlahej nga drita e zbehtë e llambës së varur në shtyllë, e pa t’i tundeshin shpatullat. Fillimisht kujtoi se tundej llamba dhe ngriti kryet për të parë. Nuk fryn erë tha dhe në çast e kuptoi përse tjetri po qeshte. E mbylli derën duke menduar se po fillonte të budallallepsej. Mbi sobë kishte mbetur ende edhe pak çaj që lëshonte një avull dembel. E piu pa sheqer. U fut në rroba shpejt e shpejt për ta ruajtur ende të nxehtin në stomak që duhej të shërbente si borsa me ujë të ngrohtë që mbante dikur te këmbët gjyshja e tij. Kohë e largët thjesht ngaqë lidhej me gjyshen. Dhe akoma më parë, ndjekësit e apasionuar të filmave te kinema Majestik në vitet tridhjetë përdonin shishet me ujë të ngrohtë të mbështjella me lesh për ta ruajtur nxehtësinë sa më gjatë dhe kështu të përballonin të ftohtin në atë pjesë të kohës dedikuar filmit që zakonisht duhej të zgjaste sa kapërcyelli nga një shurrë në tjetrën.  Është ky rikthim në kohë, mjaft mbrapa, që i shoqëron kujtimet e tij derisa vjen çasti kur sytë i rëndohen dhe mërmërit: “Duhet të shkoj me natë, pa e lënë për një nga ditët e ardhme. Duhet të shkosh”, përsërit si një urdhër. Pikërisht. Për shollët ska më asnjë shpresë shpëtimi. I kishte parë me vëmendje. Dukeshin më të uritura se ai sepse përfaqësonin pamjen e mjeruar të gojëshqyerjes. Tu hedhë gjysma është e pamundur, ndërkaq ia vlen të shkojë prapë te evgjiti i pazarit dhe të kërkojë një palë më të mira. Ishin që ishin këpucë të vdekurish. Me një ndryshim. Thuhet se vijnë nga Italia, markë e klasit të parë, por hamendësohen si këpucë të përdorura shumë sepse italianët njihen si punëtorë, ndaj, ata, pëlqejnë më shumë këpucët e ardhura nga Greqia. Aty bëhet qejf. Grekët nuk i prishin këpucët në ecejake pafund në kërkim të punës sepse i bëjnë emigrantët. Me krizën që ka goditur globin, thuhet se edhe italianët po rrinë pa punë, kështuqë dimrin tjetër do të dalin në treg këpucë të vdekurish të një cilësie më të mirë. Dimrin tjetër... tepër larg... I duhen për sot. Kështuqë i rikthehet evgjitit. Këtë rradhë duhet t’i shikojë më me kujdes, e sëfundi të bëjë pazar. Megjithëse e di pazarin e evgjitit. Do t’i ulë një thërrime sa për t’i thënë se të bëra nder, ndërsa ai nuk e duron poshtërimin. Punoi tërë jetën e tij dhe asnjëherë nuk e shtriu dorën. I kapluar nga këto mendime gjumi largohet dhe fillon të mendojë për të nesërmen. Pasi të hyjë dhe pas përshëndetjes: Puna mbarë! Të rrijë në pritje e të këqyrë halkat që këpucari i ngul në të njëjtën lëvizje; ngritja e dorës ku çekiçi është tejzgjatje e gjymtyrës dhe kokës që ulet njëherësh si një miratim. Goditja është e prerë: Tok! E tëra zgjat një çast aq të shkurtër sa nuk mund as t’i kapësh me vështrim të dy veprimet, as t’i ndash. Enkas. Që të krijohet një rrëmujim në trurin tënd dhe të vesh në dyshim nëse i ngul duke i goditur me çekiç, apo me ballë? Enigmë. Shpesh pyet veten përse i duhet këpucarit kjo lloj skene? Ndoshta për t’i lenë vend herëpashere edhe buzëqeshjes. Ose thjesht për të venë në provë aftësitë. Rahmaninov në llojin e vet. Për të shmangur çdo lidhje gjeniale që e ve gjithmonë në vështirësi me veten ai shikon gjetiu. I pëlqen prushi i kuq që digjet në mangall dhe ngrohtësia që përhap, shkëndijat që kërcejnë lart si pleshtat, kur i trazon me mashë në çastin kur zjarri pulit sytë nën peshën e hirit. Nuk duhet të përgjumet. Në kohë dreke, mballomatari vendos një zgarë me shufra hekuri të sajuar vetë dhe mbi të, në anët theken copa buke ndërsa në mes piqet duke u rrotulluar tërë kënaqësi një copë sallam, që shkrin dhjamin e vet dhe e lëshon mbi prush, tymi ngrihet dhe aroma që përhapet i kujtojnë gjithmonë filmin “Onodi numër dy”. Një lojtar hungarez në kamp përqëndrimi. Meqënëse do të luanin kundër skuadrës së ushtarëve gjermanë të kampit, u dhanë nga një copë bukë e një copë dhjamë që e shkrinin mbi zjarrin e ndezur anës fushës. Me sallo ngjyenin copën e bukës... Oh ç’shije kishte... Kur e pa filmin herën e parë. Pasi doli nga kinemaja u lëshua me një frymë te tymka. Kishte një uri të tmerrëshme. Ktheu dy krikëllat e para me birrë njëra pas tjetrës duke kafshuar kërnacka me kopraci. Në fund të fundit janë në sintoni  të dy fjalët, nëmos janë të njëjta dhe kishte të ngjarë meqënëse banorët e qytetit të lindjes njiheshin si kursimtarë. Pak qepë të grira hollë dhe rigon ... Në ato çaste nuk e di nëse ndiheshin më mirë shokët e Onodit në kamp përqendrimi, apo ai pensionisti i ardhshëm në kohë kujtimesh... Kështuqë flegrat e hundës thuajse shqyhen për të ngujuar në tru atë aromë që duhet shndëruar në mënyrë djallëzore në ushqim, e më pas në formën e pështymës në gëlltitje të herëpasherëshme ta përcjellë përfund stomakut. Torturë.

Skena tjetër është e njohur. E lidhur me atë çast të rëndomtë të njeriut të ngopur që për të shprehur kënaqësinë e tij i vendos këmbët një andej një këtej, anëve të mangallit për t’i ruajtur baraspeshën, mbështetur mbi doreza, por është një marrëzi sepse i ka çorapet me vrima dhe pastaj pas ngrohjes me siguri do të përhapet edhe njëlloj erë e rëndë djerse. Lloji i djersës time - pëshpërin në errësirë, pa u joshur në veçanti. Mendim disi anapulla sepse të gjitha palët e këpucëve për riparim kanë erë këmbësh në mungesë. Në raftin e sipërm, atë më lart, afër tavanit janë disa palë këpucë. Ka diçka të përzishme në qendrimin e tyre. Rrinë aty prej kohësh dhe një ditë këpucari i tha se të zotët kanë vdekur. Ironi e fatit, apo jo? Disa ditë para se të vdiste fqinji i tij, e shoqja kishte sjellë një palë këpucë të të shoqit për gjysma. Herën e fundit që ishte kthyer nga këpucari, ishin ende aty. Edhe në të ngrysurën e tjetërpardjesë, zgjati kokën te dritaria, ishin aty. Ardhja e të birit i përshpejtoi ngjarjet. Pikërisht në çastin e duhur. Ai e kishte humbur llogarinë e ditëve e bashkë me të po vakej çdo shpresë. Duhet të kalojnë dyzet ditë...i tha këpucari. Pas dyzet ditësh po nuk erdhën t’i jap unë. Bamirësi. Ëhë, nxorri nga gryka ai një tingull të shuar. Të tjera këpucë shkelnin njëra tjetrën përbri mballomatarit, grumbull i rrëmujshëm dhe mbresa që i lanë ishte e keqe. Njerëz që protestojnë, tha. Këmbë që shkelin njëra tjetrën. Vetë kujdesej gjithmonë që t’i linte barabar. Nganjëherë kur i xhvesh duke i kapur në thembrat e njëra tjetrës, ndodh që e dyta të rrijë sipër. Oh, jo. Në këtë pikë largohet tepër nga realiteti dhe i trembur mendon se është koha për të fjetur.  Një hop para se kapakët e syve të mbyllen nga rëndesa, dilema e mban pezull sërish:

Duhet të shkoj më parë te këpucari të marr këpucët e fqinjit, apo për të pirë kafenë e përkujtimit?

Të nesërmen, në prag, i hedh një sy qiellit. I veshur në gri, por reshje nuk bien më. Merr frymë i lehtësuar. Mendon se ndoshta është më e hijëshme të kalojë nga fqinji për të pirë kafenë e përcjelljes njëherë e mirë në qiell, pastaj nga mballomatari. Dita e dyzetë, thotë me vete. Në dhomën e miqve ulet te kolltuku që i tregon djali i fqinjit. Rëndom e trajtonin si të shtëpisë, por sot vëren njëfarë zyrtarizmi. Parandjenja është e keqe. Djali i fqinjit shaloi këmbët me njëra tjetrën dhe iu duk...jo është e pabesueshme. Tjetrit i bie në sy ai vështrim vëzhgues. Janë kujtim nga babai. thotë dhe buzëqesh. I vesha sot për ta kujtuar.

Remo Koçiu

Të drejtat janë të autorit

Nje plus nje = Sa?

1 plus 1, ne aritmetike jep gjithmone 2. Dhe eshte e paluajtshme, asnje dyshim. Po sikur ky bashkim te jete thjesht mangesi e dyaneshme? Pershembull njerit i mungon diçka qe e ka tjetri dhe e anasjella, e qe per kete arsye duhet te bashkohen perjetesisht ose te rrine bashke ne perkohesi. Ne perjetsi, eshte pak a shume si nje denim dhe mendoj se diçka e tille nuk mund te behet me kaq deshire. Keshtuqe nje bashkim i perkohshem eshte kurdohere me i pelqyer sepse i krijon vetes çdo mundesi tjeter. 1 plus 100.